Yazıma Emin Çapa’nın konuk olduğu bir söyleşiden kesitle başlamak istiyorum “ gün gelecek dijitalleşmeyen hiçbir şey kalmayacak” Blockchain dünyası da bize tam anlamıyla bunu sunuyor aslında. Kripto varlıklarla itibari paranın, NFT’lerle biricik ve tek olan ürünlerin, özellikle sanat eserlerinin, akıllı sözleşmelerle bir mütabakatın algoritmaya dökülebildiğini yani dijitalleştiğini gördük bunlar henüz başlangıçtı. Peki şirketler veya toplulukları dijitalleştirmek mümkün mü?
Geçen Yazımda bu soruya cevap bularak, DAO’ların ne olduğuna, çalışma mantığına ve ilk DAO örneği olan The DAO girişiminden bahsetmiştim dilerseniz buradaki linkten ulaşabilirsiniz. Bugünkü yazımda ise konuyu biraz daha derinleştirerek kaç çeşit DAO türünün var olduğuna değinip bunları detaylıca örneklendireceğiz dilerseniz başlayalım.
Gün geçtikçe birçok farklı proje çıktığından her DAO kategorisi tam anlamıyla bir kesinlik ifade etmemekle birlikte şuan için genel hatlarıyla fikir oluşturması adına temelde 8 ana DAO türü olduğunu kabul ediyoruz bunlar:
- Protokol DAO’ları
- Sosyal Yardım DAO’ları
- Sosyal DAO’lar
- Girişim DAO’ları
- Hibe DAO’ları
- Koleksiyoner DAO’lar
- Medya DAO’ları
- Alt-DAO’lar
Başlıklar
1- Protokol DAO’ları
Protokol DAO’ları en yaygın bulunan DAO çeşididir adından da anlaşılacağı gibi, bu DAO’lar merkezi olmayan protokollerin yönetimine odaklanır. Borç alma/borç verme veya merkezi olmayan farklı bir uygulamayı (dapp) yönetmek için tasarlanmış bir DAO türü olarak karşımıza çıkar. Diğer merkezi olmayan uygulama türlerinin yönetimi için hayati bir varlık olarak da hizmet edebilir. Protokol DAO’ları deyince ilk akla gelen üç örnek proje MakerDAO, Uniswap ve Yearn Finance’dir.
2- Sosyal Yardım DAO’ları
Sosyal sorumluluk projelerine hey yıl şirketler tarafından ciddi bütçeler ayrılırken kimi zaman tüm varlığını sosyal sorumluluk projeleriyle sürdüren bir çok aracı kurum yer almakta. Peki DAO dünyası hiç geri kalır mı elbette hayır. Etki oluşturmak, ortak bir amaç etrafında örgütlenmek, sosyal sorumluluğun merkeziyetsiz bir şekilde ilerlemesine yardımcı olmayı kendine hedef edinen projeler de var. En bilinen örneklerine Big Green DAO ve UkraineDAO diyebiliriz.
3- Sosyal DAO’lar
Sosyal DAO’lar; kurucular veya sanatçılar gibi benzer amaca hizmet eden kişileri bir araya getirerek DAO’ların kendi kendini organize eden topluluk yönüne odaklanmaktadır. Birçok sosyal DAO, işbirliği, ayrıcalıklı olma ve kişiler arası network etkilerinden değer elde eder. Sosyal DAO’lar topluluk odaklı olsa da genellikle belirli sayıda NFT’ye veya tokene sahip olmak ya da kişisel olarak davet edilmek gibi giriş engellerine sahiptir. Developer DAO ve Friends With Benefits projelerini Sosyal DAO’lara örnek verbiliriz.
4- Girişim DAO’ları
Girişim DAO’ları; erken aşamadaki Web 3.0 girişimlerine, protokollere, zincir-dışı (off-chain) projelere yatırım yapmak ve geleneksel finansta bulunmayan portföylere erişim sağlamak için sermaye havuzu oluşturmayı hedefler. Krause House DAO, BessemerDAO girişim DAO’larına örnek verilebilir.
5- Hibe DAO’ları
DeFi alanından tamamiyle ayrı bir varlık olarak karşımıza çıkan hibe DAO’ları da dikkate değer başka bir DAO türüdür. Büyük bir projenin hayır amaçlı bir uzantısı olarak karşımıza çıkıyor. Kar amacı gütmeden toplanmış bağışları kolaylaştırmak, sermaye varlıklarını web3 ekosistemine stratejik olarak dağıtmak için tasarlanmıştır en başarılı hibe daolarına Aave Grants DAO, MetaCartel örnek verebiliriz.
6- Koleksiyoner DAO’lar
Koleksiyoner DAO’ların temel de amacı, topluluğun hazine fonlarını, değerlerini uzun vadede kaybetmeyen ve yatırımcılarına kar sağlama olasılığı yüksek mavi çip NFT projelerine yatırmak için kullanmak ve üyelerin fonlarını her üyenin kişisel yatırımlarına karşılık gelen bir hisseye sahip olduğu diğer koleksiyonlara yatırmak için bir araya getirmektir. Nitekim, koleksiyoncu DAO’ların popüler örneklerinden olan Flamingo DAO, koleksiyoncu DAO’ların dikkate değer örneklerinden biridir. Onunla birlikte ConstitutionDAO da koleksiyoner DAO’lara örnek verilebilir.
7-Medya DAO’ları
Medya DAO’ları, içeriklerin merkezi bir ajandaya ve merkezi bir kadroya göre yönetildiği yukarıdan aşağıya hiyerarşik yaklaşımın aksine, topluluk tarafından yönlendirilen içerikler oluşturarak geleneksel medya platformlarına karşı yeni bir yaklaşım getiren bir DAO türüdür.
Tüm kârın tek bir merkezden yönetildiği geleneksel sosyal medya şirketlerinin yerine merkeziyetsiz medya ağındaki bireyler, merkezi olmayan organizasyonun elde ettiği kârın bir kısmıyla yaptıkları katkı oranında aktif gelir elde edebilir. BanklessDAO, Decrypt, sosyal medya DAO’larında en bilinen örnekleridir.
8-Alt-DAO’lar
Alt-DAO’lar; DAO’nun tokenlarına sahip olan üyelerin oluşturduğu ana DAO’nun bir parçası olarak ortaklıklar, operasyonlar, pazarlama, hazine ve hibeler gibi belirlenmiş işlevleri yönetmek için kurulmuş yeni bir DAO türüdür. Örneğin Balancer Protocol, her geçen gün büyüyen DAO üyelikleriyle ilgili bir fırsat gördü ve her teklifin tüm DAO tarafından kabul edilmesini gerektirmeden DAO ile ilgili yürütmeyi kolaylaştırmak ve karar aşamasını yönetmek için Alt-DAO’lar oluşturmayı önerdi. Balancer DAO, yapılan oylamada oybirliğiyle Alt-DAO’ları yapısına başarıyla dahil etti.
Blockchain alanındaki her gelişme DAO’ların geleceğini etkileyecek ve uygulama alanlarını daha da genişletecektir. Tüm bu gelişmeleri Merkeziyetsiz haberde ele almaya devam edeceğiz. Gündemden ve son gelişmelerden haberdar olmak için bizi takip etmeye devam edin.