Akıllı Sözleşmeler ve Çalışma Prensibi

Blockchain teknolojisinin temeline indiğimiz ve birlikte öğrenmeye odaklandığımız blog serimizde bu hafta ikinci kez bir araya geliyoruz. Herkesin rahatlıkla anlayabileceği şekilde kavramları kendi dilimizde incelemeye devam edeceğiz. Kaldığımız yerden bu sefer belki de biraz daha detaylı şekilde anlatmaya başlayayım.

Akıllı Sözleşmeler ve Çalışma Prensibi

Şirketler, iş sözleşmelerini üçüncü tarafa ihtiyaç duymadan kendi kendine yönetmek için akıllı sözleşmeleri aktif olarak kullanmaktadır. Akıllı sözleşmeler, belirlenmiş şartlar karşılandığında otomatik olarak yürütülen ve blok zinciri sisteminde korunan programlardır. Bir “akıllı sözleşme” temelde Ethereum blok zincirinde çalışan programdır. Blok zincirde belirli bir adreste bulunan bir kod ve veri koleksiyonudur. Kodun işlevini ve verinin durumunu kapsar. Akıllı sözleşmeler, kredi, sigorta, lojistik ve oyunlara gibi çok yönlü eşler arası işlev sağlayarak geliştiricilerin blok zincirinin sağladığı güvenlik ve erişilebilirlikten faydalanan uygulamalar oluşturmasını sağlar. Akıllı sözleşmeler ne kadar karmaşık olursa olsun her türlü işlemi ve sözleşmeyi güvenli bir şekilde otomatikleştirir ve sanal olarak merkeziyetsizleştirir.  Sıklıkla merkeziyetsiz uygulamalar akıllı sözleşme tarafından desteklenen uygulamalar ve merkeziyetsiz finans (DeFi) teknolojisini içerir.

Akıllı sözleşme, iş mantığını kodlamayı sağlayan ve bir blok zincirine veya başka bir dağıtılmış deftere (DLT) gömülü bir sanal makinede çalışan bir tür programdır.

Adım 1: İş ekipleri, belirli olaylara veya koşullara yanıt olarak akıllı sözleşmenin istenen davranışı için kriterlerini tanımlamak için geliştiricilerle iş birliği yapar.

Adım 2: Ödeme yetkisi, sevkiyat makbuzu gibi koşullar basit olaylara örnektir.

Adım 3: Bir finansal aracın değerinin belirlenmesi veya bir sigorta ödemesinin otomatik olarak serbest bırakılması gibi işlemler, daha karmaşık mantık kullanılarak kodlanabilir.

Adım 4: Geliştiriciler tarafından akıllı sözleşme yazma platformu mantığı oluşturmak ve test etmek için kullanır. Yazılım tamamlandıktan sonra güvenlik testi için ayrı bir ekipten yardım alınır.

Adım 5: Akıllı sözleşme güvenliğini inceleme konusunda uzmanlaşmış bir şirket tarafından kullanılabilir.

Adım 6: Sözleşme, yetkilendirildikten sonra mevcut bir blok zinciri veya diğer dağıtılmış defter altyapısı üzerinde dağıtılır.

Adım 7: Akıllı sözleşme, dağıtıldıktan sonra “oracle”dan (blockchainleri harici sistemlere bağlayan ve böylece gerçek dünyadan girdi ve çıktılara dayalı olarak akıllı sözleşmelerin yürütülmesini sağlayan varlıklardır.) olay güncellemelerini dinleyecek şekilde yapılandırılır

Adım 8: Bir veya daha fazla oracle’dan gerekli olay kombinasyonunu elde ettikten sonra akıllı sözleşme yürütülür.

Blockchain ağlarının türleri nelerdir?

Blok zincirinde dört temel merkeziyetsiz veya DLT bulunur:

Ortak blok zinciri ağları:

Ortak blok zinciri ağları, izinsiz ağlardır ve herkes tarafından katılmaya olanak tanır. Blok zincirinin tüm üyeleri blok zincirini okuma, düzenleme ve doğrulama konusunda eşit haklara ve ayrıcalıklara sahiptirler. Ortak blok zinciri ağları aslında Bitcoin, Ethereum ve Litecoin gibi kripto para birimlerinin ticaretinde ve madenciliğinde öne çıkmaktadır.

Özel blok zinciri ağları:

Yönetilen blok zincirler ağları olarak da adlandırılan özel blok zincirleri tek bir kuruluş tarafından kontrol edilir. Üyelerin kim olabileceğine ve üyelerin ağda hangi ayrıcalıklara sahip olacağına bu otorite karar verir. Özel blok zincirleri erişim kısıtlamaları bulundurmaları sebebiyle kısmen merkeziyetsiz bir yapıya sahiptir. Şirketlere yönelik bir dijital para birimi takas ağı Ripple, bir özel blok zinciri (Yönetilen blok zincirler ağı) örneğidir.

Hibrit blok zinciri ağları:

Hibrit blok zincirleri hem özel hem de ortak ağların birtakım özelliklerini bir arada sağlar. Şirketler ortak sistemin yanı sıra özel, izin tabanlı sistemler kurabilir. Böylece, blok zincirinde saklanan bazı belirlenmiş verilere erişimi kontrol ederken, kalan kısmını ortak tutarlar. Ortak sistem üyelerinin özel işlemlerin tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol etmesine izin vermesine olanak sağlamak için akıllı sözleşmeleri kullanırlar.

Konsorsiyum blok zinciri ağları:

Konsorsiyum blok zinciri ağları bir grup veya oluşum tarafından yönetilir. Seçilen kuruluşlar, blok zincirinin devamlılığını sağlamak ve veri erişim haklarını belirleme konusunda sorumluluğu paylaşır. Birçok kuruluşun ortak hedefe sahip olduğu ve sorumluluk paylaşımından faydalanabileceği sektörlerde genellikle konsorsiyum blok zinciri ağları tercih edilmektedir.

Daha da derinlere inip bu yazımda sizleri sıkmak istemediğim için konuşacağımız birçok kavramı bir sonraki yazıya bırakmak durumundayım. Umarım yazdıklarım sizler için faydalı olmuştur. Orijinal dilinde okumak isteyenler için bu yazımda destek aldığım kaynakları da aşağıda belirtiyor olacağım.

Referanslar:

https://aws.amazon.com/tr/what-is/blockchain/#:~:text=Blok%20zinciri%20teknolojisi%2C%20bir%20i%C5%9Fletme,birbirine%20ba%C4%9Fl%C4%B1%20bloklarda%20verileri%20depolar

https://www.simplilearn.com/tutorials/blockchain-tutorial/what-is-smart-contract

https://chain.link/education/blockchain-oracles

https://academy.binance.com/en/articles/what-is-blockchain-technology-a-comprehensive-guide-for-beginners

https://www.coinbase.com/tr/learn/crypto-basics/what-is-a-smart-contract

Ayrıca Web 3.0 Sosyal Medyası başlıklı yazımızı okumak için buraya tıklayabilirsiniz.