İlk tanıdığımız kripto para, Satoshi ile hayatımıza giren Bitcoindi ve geçen zamanla farklı çalışma tiplerine sahip birçok kripto para hayatımıza girdi ve gün geçtikçe sayıları daha da artmakta. Kripto paraların merkeziyetsiz bir sistemin ilk ürünleri olduğundan çok defa bahsetmiştik. Peki merkeziyetsiz paraları al sat yaparken neden merkezi borsalara ihtiyaç duyuyoruz? Neden hesap açarken bir dünya kişisel verilerimizi borsanın merkezi sistemlerine gözümüz kapalı veriyoruz? Gelin bu sorulara biraz cevap arayalım.
Dünyadan örneklerine de baktığımız zaman Merkezi borsalarda birçok siber saldırı veya dolandırıcılık vakaları yaşanmakta en çok ses getiren olaylardan birkaçı, yakın tarihte Japon kripto para borsası olan Liquid ‘e düzenlenen saldırıda 100 milyon dolar değerinde, 2018’de Coincheck de 530 milyon dolar değerinde kripto varlık çalındı. En ilginci de Güney Afrika merkezli Africrypt borsasının sahibi olan iki kardeşin binlerce insanı dolandırarak 69 bin Bitcoini akıl almaz dolandırıcılık yöntemiyle çalıp kayıplara karışmasıyla hafızalara dünyanın en büyük kripto vurgunu olarak kazınmasıydı. Bu olaylarının yaşanmaması için alternatif bir sistem yok mu? Elbette Merkeziyetsiz borsalar (DEX) tam da bunun için var.
Başlıklar
Merkezi Olmayan Borsalar (DEX) Nasıl Çalışır?
Merkezi olmayan borsalar arada herhangi bir aracı olmaksızın kripto para alıcılarını ve satıcılarını birbirine eşler arası (peer-to-peer) bağlayan bir pazar yeri olarak bilinir. Ancak kullanıcılarının fonlarını kontrol edemez. Yalnızca ağ ücretleri ticaret ücreti alındığı için merkezi borsalara göre daha düşük işlem ücretine sahiptir
DEX’ler, merkezi olmayan finansın (DeFi) temel taşıdır diyebiliriz. Defi hakkında daha detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
Merkezi olmayan borsanın temelde üç türü vardır: en yaygın kullanılan DEX türü otomatik piyasa yapıcılar (AMM’ler), Elektronik borsaların temel direği emir Defteri DEX’leri (Order Book DEX) ve DEX toplayıcıları. Hepsi de, kullanıcıların akıllı sözleşmeler aracılığıyla doğrudan birbirleriyle ticaret yapmalarına izin verir.
Ancak bu, bir DEX’in de kendi bazı zorlukları olmadığı anlamına gelmez. Bir Merkeziyetsiz borsa kullanmanın artıları ve eksilerine bir göz atalım.
Merkezi Olmayan Borsaların (DEX) Avantajları
Anonimlik
Kullanıcılar bir kripto para birimini diğeriyle değiştirdiğinde, anonimlikleri DEX’lerde korunur. Merkezi borsaların aksine, kullanıcıların müşterinizi tanıyın (Know Your Customer-KYC) olarak bilinen standart bir tanımlama sürecinden geçmesi gerekmez. KYC süreçleri, alıcıların tam yasal adları ve devlet tarafından verilmiş kimlik belgelerinin bir fotoğrafı dahil olmak üzere kişisel bilgilerinin toplanmasını içerir. Sonuç olarak, DEX’ler tanımlanmak istemeyen çok sayıda insanı cezbetmektedir.
Azaltılmış güvenlik riskleri
Fonlarını saklayan deneyimli kripto para kullanıcılarının, bu borsalar fonlarını kontrol etmediğinden, DEX’leri kullanarak saldırıya uğrama riski daha düşüktür. Bunun yerine, alıcı ve satıcıların fonlarını korurlar, sadece istedikleri zaman borsa ile etkileşime girerler. Platform saldırıya uğrarsa, yalnızca likidite sağlayıcıları risk altında olabilir. DEX kullanırken başka risklerin ortaya çıkmamasını sağlamak için kullanıcılar, borsanın akıllı sözleşmelerinin denetlenip denetlenmediğini öğrenmek için hızlı bir şekilde web araması yapabilir ve diğer satıcıların deneyimlerine dayanarak kararlar alabilir.
Merkezi Olmayan Borsaların (DEX) Dezavantajları
Özel bilgi gerekli
DEX’lere, akıllı sözleşmelerle etkileşime girebilen kripto para cüzdanları kullanılarak erişilebilir. Kullanıcılar sadece bu cüzdanları nasıl kullanacaklarını bilmek zorunda değiller, aynı zamanda fonlarını güvende tutmalarına yarayacak güvenlikle ilgili kavramları da anlamak zorundalar. Spesifik bilgi olmadan, alıcı ve satıcılar fon kaybına yol açabilecek çeşitli hatalar yapabilirler. Yanlış ağa para çekmek, işlem ücretlerini fazla ödemek ve kalıcı kayıplara uğramak, neyin yanlış gidebileceğine dair sadece birkaç örnektir.
Akıllı sözleşme güvenlik açıkları
Ethereum gibi blok zincirlerdeki akıllı sözleşmeler herkese açıktır ve herkes kodlarını gözden geçirebilir. Ayrıca, büyük merkezi olmayan borsaların akıllı sözleşmeleri, kodun güvenliğini sağlamaya yardımcı olan saygın firmalar tarafından denetlenir. Hata yapmak insana mahsustur. Bu nedenle, istismar edilebilir hatalar hala geçmiş denetimleri ve diğer kod incelemelerini geçebilir. Denetçiler, likidite sağlayıcılarına tokenlerine mal olabilecek potansiyel yeni istismarları öngöremeyebilirler.
Araştırılmamış token listeleri
Herkes, merkezi olmayan bir borsada yeni bir token listeleyebilir ve diğer kripto paralarla eşleştirerek likidite sağlayabilir.
Alıcılar, satın almadan önce, projelerin White Paper’ını okuyarak veya sosyal medyada topluluğuna katılarak ve proje üzerinde potansiyel denetimler arayarak bir token hakkında mümkün olduğunca fazla bilgi edinmeye çalışabilirler. Bu tür bir durum tespiti, kötü niyetli aktörlerin şüphelenmeyen kullanıcılardan yararlandığı yaygın dolandırıcılıklardan kaçınmaya yardımcı olur.