Son zamanların trendleri arasında bulunan birçok kelimenin temeli aslında Blockchain’e dayanıyor. Bu trendlere örnek olarak Metaverse, NFT ve kripto varlıklar rahatlıkla örneklenebilir. Bu yazımızda görevimiz Blockchain 101 olacak. Peki, nedir bu Blockchain ve neden bu kadar önemlidir? Öncelikle mantığını anlamak için basitçe birkaç kavramın temeline ineceğiz.
Web’in Evrimi
WEB 1.0’ı mihenk taşı olarak alabiliriz. İnternetin keşfinin ilk zamanlarında kullanılan web teknolojisine denir. İnternet bu dönemde kullanıcının tek yönlü olarak karşı bilgisayarla iletişim kurduğu bir web teknolojisi olarak kullanılırdı. Akademisyenler ve uluslararası standartları oluşturan kurumlar e-posta, dosya iletimi, forum, chat gibi hayatımızda hala bulunan unsurlar için kullanılıyordu.
Web 2.0 bilgisayar endüstrisinde internetin bir düzlem olarak ilerlemesiyle işletme devrimi ve bu düzlemin kurallarını başarı için anlamaya çalışmaktır.
Bu kurallar arasında başlıcası şudur: Ağ etkilerini daha çok insanın kullanabilmesi için programlar kurmak. Web 2.0 yeni bir teknolojiye verilmiş isimdir. Facebook, Amazon, Google, Apple gibi büyük şirketlerle örneklenebilir. Web 3.0 kişiselleştirilmiş web olarak düşünülebilir. Web üzerinde aradığımız bilgilere çok daha kolay ve hızlı ulaşabileceğimiz “Semantik Web” diye adlandırılan web teknolojisidir. Yakın zamanda popüler hale gelen Metaverse evreniyle de ilişkilendirilen Web 3.0, günümüzde güvenlik ve merkeziyet sorunlarının çözülebilmesi için ortaya atıldı. Merkeziyetsiz platformlar ile tekelcilik faaliyetlerini en aza indirgemeyi hedefleyen Web 3.0 diyebiliriz.
Şeffaflığın temel aldığı, kullanıcıyı doğrudan dahil eden ve zincir oluşturan (Örn: mutabakat mekanizması) bazı Blockchain uygulamaları mevcut. Merkeziyetsiz uygulama anlamına gelen DApp, Blockchain ve P2P (eşler arası protokol) olmak üzere iki farklı şekilde temele inşa edilebiliyor. Blockchain tabanlı DApp uygulamaları, geliştirilen platform üzerinden kripto para işlemlerine olanak sağlıyor. P2P temeli üzerine inşa edilen uygulamalar ise kullanıcıların biri birileri arasında doğrudan veri alışverişi yapmasına imkân tanıyor. Bu kavramları bir sonraki satırlarda biraz daha detaylı biçimde inceleyeceğiz.
Blockchain Çalışma Mekanizması
Blok zinciri işlemleri, küresel olarak dağıtılmış bilgisayarların (node) eşler arası bir ağı içinde gerçekleşir. Her düğüm, blok zincirinin bir kopyasını tutar, ağın işleyişine ve güvenliğine katkıda bulunur. Bitcoin’i sınırsız, sansüre dayanıklı ve üçüncü taraf aracılığı gerektirmeyen merkezi olmayan bir dijital para birimi yapan şey budur. Birkaç kelimeyle, bir blok zinciri, dijital sürekli büyüyen bir veri kayıtları listesidir. Böyle bir liste, kronolojik sıraya göre düzenlenmiş ve kriptografik kanıtlarla birbirine bağlanmış ve güvence altına alınmış birçok veri bloğundan oluşur. Bir blockchain belirli benzersiz özelliklere sahiptir.
Verilerin nasıl eklenebileceğine ilişkin kurallar vardır ve veriler bir kez saklandıktan sonra, onu değiştirmek veya silmek neredeyse imkansızdır. Veriler, blok adı verilen yapılara zamanla eklenir. Her blok, bir öncekinin üzerine inşa edilmiştir ve bir öncekine geri bağlanan bir bilgi parçası içerir. En güncel bloğa bakarak, sonuncudan sonra oluşturulup oluşturulmadığını kontrol edebiliriz. Bu yüzden “zincir” boyunca devam edersek, genesis bloğu olarak bilinen ilk bloğumuza ulaşacağız.
Nedir Bu P2P?
P2P kısmını da kısaca açıklayacak olursak; eşler arası (P2P) ağ, kullanıcı katmanımızdır. Yönetici yoktur, bu nedenle, başka bir kullanıcıyla bilgi alışverişi yapmak istediğinde merkezi bir sunucuya telefon etmek yerine, kullanıcı bunu doğrudan akranlarına gönderir.
Dağıtılmış bir defter teknolojisi (DLT) olarak blok zinciri, kasıtlı olarak modifikasyona ve sahtekarlıklara (çifte harcama gibi) karşı oldukça dirençli olacak şekilde tasarlanmıştır. Bir kayıt veri tabanı olarak Bitcoin blok zinciri değiştirilemez. Pratik olmayan miktarda elektrik ve hesaplama gücü olmadan tahrif edilemez. Bitcoin, çok benzersiz ve kopyalanamaz bir dijital para birimi biçimidir.
Peki blok zincirlerinin neden merkezi olmayan hale getirilmesi gerekiyor?
Gerçek potansiyeli, merkezi olmayan bir ortamda, yani tüm kullanıcıların eşit olduğu bir ortamda kullanılabilir. Bu şekilde, blok zinciri silinemez veya kötü niyetli olarak ele geçirilemez. Bu, herkesin görebileceği tek bir hakikat kaynağıdır. Bağımsız veri yapıları olarak blok zincirler yalnızca niş uygulamalarda gerçekten yararlıdır. İşlerin ilginçleştiği yer, onları kullanıcıların kendi aralarında koordine etmeleri için araçlar olarak kullandığımız zamandır. Birtakım uygulamalar ve teorilerle birleşmesi sonucunda blok zinciri, hiç kimse tarafından kontrol edilmeyen yukarıda bahsetmiş olduğumuz dağıtılmış bir defter (DLT) gibi davranabilir.
Basitçe bazı kavramlarıyla Blockchain’i ancak bu şekilde açıklamak mümkün olabiliyor. Blok zincir teknolojisi bununla sınırlı kalmıyor tabii. İlerleyen yazılarımda yine en basit şekilde düşünüp yorumlamak için görüşmek üzere!
Tavsiye Bağlantı: Devcon Etkinliği Türkiye 2022
