Kripto Cüzdan Nedir ve Nasıl Çalışır?

Kripto cüzdan dendiğinde aklınıza ilk olarak ne geliyor? Belki sizin aklınıza ne geldiğini tam olarak bilemeyiz fakat insanların büyük çoğunluğunun aklına doğal olarak ceplerinde taşıdıkları, içerisine paralarını, kredi ve banka kartlarını, kimliklerini koydukları bir aksesuar geliyor. 

Elbette bunun yanlış bir analoji olduğunu söyleyemeyiz. Ama eksik olduğunu kesinlikle söyleyebiliriz. Çünkü bildiğimiz, günlük hayatta kullandığımız Fiat Money’nin ( kağıt veya madeni para) aksine, dijital paralar spesifik bir yerde saklanmazlar. Bunun yerine, kripto paralar ve bunların transfer işlemleri Blockchain üzerinde gerçekleşir.

Şimdi de aklınıza peki blockchain nedir sorusu takılmış olabilir? Bir benzetme yapmamız gerekseydi blockchain teknolojisini günümüzün noterlerine benzetebilirdik. Her ne kadar anlaması zor gibi gözükse de eğer dikkatlice analiz edecek olursak kelimeyi oluşturan kavramların bile kendisini yeterince ifade ettiğini fark edebiliriz.

Kripto Cüzdan Blockchain İlişkisi

O zaman gelin Blockchain’i ya da türkçe ifade etmemiz gerekirseblokzincir kavramını biraz irdeleyelim. Ortadan ikiye ayırdığımızda bizi blok ve zincir olmak üzere iki kelime karşılıyor. “Block” (blok) aslında bir “kayıtlar listesini” ifade ederken  “Chain” (zincir) ise bu kayıt listeleri arasındaki “bağlantılı ilişkiyi” vurguluyor.

Dolayısıyla blockchain kavramını anlayabilmek için birbirlerine bağlı ve birbirleriyle bağlantılı olan bir “kayıtlar zinciri” hayal etmeniz yeterli. İşte temel olarak blockchain budur, “Bağlantılı kayıt kümeleri.” Fakat noterlerin aksine, blockchain çok daha güvenilir bir hizmet sunar.

Çünkü ortada hata yapabilme ihtimali olan bir insan faktörü yoktur, merkeziyetsizdir ve P2P (peer to peer) kişiler arası bir yapı kullanır. Yani aslında veri merkezlidir. Herkes bu yapıya katılır ve herkeste yapının bir kopyası vardır. Yeni bir bilgi, ya da diğer bir deyişle yeni “bir blok” eklenmek istendiği zaman herkesten onay istenir ve onay alındığı zaman da bu blok herkesteki yapıya eklenir.

Kripto Cüzdan Nasıl Çalışır?

Eğer Blockchain’in ne olduğunu da anladıysak kripto cüzdanların ne işe yaradığını anlamak pek de zor olmayacaktır. Kripto cüzdan, temel manada kendisine  private (özel) ve public (genel) anahtarlarınızı oluşturma ve depolama, az önce de bahsetmiş olduğumuz Blockchain teknolojisi ile etkileşime girme, bakiyelerinizi takip etme ve bunlarla birlikte kripto para almanızı ve göndermenizi sağlama gibi fonksiyonlar sağlayan bir yazılıma sahiptir.

Yani dünya genelinde yapılan tüm işlemlerin “çalışan bir defteri” olan Blockchain’deki kripto paralarınız sadece private (özel) anahtarınıza atanır. Bu vesile ile de kripto cüzdanınız hesabınıza atanan fonlara ulaşabilmenize olanak sağlar. Dolayısıyla özel anahtarı (private key) aslında odanızın anahtarına benzetilebilir. Odanızın anahtarına sahip olan kişi içerideki eşyalara erişebildiği gibi özel anahtara sahip olan kişi o kripto cüzdanda mevcut olan tüm fonlara erişme imkanına sahip olur.

Tabi bu noktada genel ve özel anahtarların ne olduğunu anlamak büyük önem kazanıyor. Kısaca şu şekilde ifade edebiliriz: Genel ve özel anahtar çiftleri, verileri yetkisiz erişime karşı korumak için tasarlanmış bir şifreleme mekanizması olan genel anahtar şifrelemesinin temel bir bileşenidir. Bu anahtarlar mesajları ve işlemleri şifrelemek ve deşifre etmek amacıyla kullanılır.

Bu anahtarları fiziksel anahtarlar olarak algılama yanılgısına düşülmemelidir. Genel ve özel anahtarlar matematiksel olarak birbiriyle ilişkili uzun sayı satırlarıdır. Bu bağlantı nedeniyle, bir ortak anahtarla şifrelenmiş verilerin yalnızca ilgili özel anahtarıyla şifresi çözülebilir.

Bu noktada bir kripto cüzdana sahip olmak ve bir banka hesabınızın olmasını birçok konuda birbirine benzetebiliriz. Fakat buradaki temel fark kripto cüzdanın yalnızca sizin inisiyatifiniz altında olan bir anahtar ile kontrol edilmesidir. Eğer kripto cüzdanın ne olduğunu anladıysak gelin biraz daha detaya inelim.

Kripto Cüzdan Türleri

Kripto cüzdanları üç genel kategori altında inceleyebiliriz. Bunlar “software wallets” ( yazılım cüzdanları), “hardware wallets” (donanım cüzdanları) ve “paper wallets” (kağıt cüzdanlar) olarak sıralanabilir.

Kısaca özetleyecek olursak, yazılım cüzdanlarını aslında kripto para almayı, satmayı veya depolamayı kolaylaştıran masaüstü programları olarak nitelendirilebilir. Ayrıyeten yazılım cüzdanları “hot wallet” (sıcak cüzdan) olarak da isimlendirilirler. Bunun sebebi fonların çevrimiçi olarak saklanıyor olmasıdır.

Donanım cüzdanlarına gelecek olursak onların da benzer bir amaca hizmet ettiğini söyleyebiliriz. Fakat fiziksel olarak da bir bilgisayara bağlanabiliyor olmaları itibariyle yazılım cüzdanlarından farklılık göstermektedirler. Donanım cüzdanlarının yazılım cüzdanlarından diğer bir farkı ise özel anahtarları çevrimdışı olarak ya da diğer bir deyişle “soğuk hafızada” saklanması olarak gösterilebilir. Dilerseniz gelin şimdi öğrendiğimiz bu kavramları daha derinlemesine ele alalım.

• Donanım Cüzdanları

Donanım cüzdanları teknik olarak kripto para saklayabilmenize olanak sağlayan küçük cihazlardır. Donanım cüzdanları genelde bir USB bağlantı noktasından bilgisayara takılır. Tüm imzalama prosesi bilgisayarınız üzerinden gerçekleştiğinden ötürü bu alternatiflerine nispeten çok daha güvenlidir.

Eğer bir donanım cüzdanı temin etmeyi arzularsanız ortalama olarak 100 doları gözden çıkarmanız gerekebilir. Donanım cüzdanlarının kullanımı yazılım cüzdanlarına kıyasla daha komplikedir.

Donanım cüzdanları bilgisayar ile şu 3 yol ile etkileşime girer:

1. Web tabanlı bir arayüz
2. Şirket tarafından oluşturulan bir uygulama
3. Ayrı bir yazılım cüzdanı
   

• Yazılım Cüzdanları

Yazılım cüzdanları ise özel anahtarları çevrimiçi olarak saklayan bir bilgisayar programı veya bir mobil uygulamadır. Donanım cüzdanlarının aksine her kripto para biriminin kendine özgü bir yazılım cüzdanı mevcuttur. Bununla birlikte yazılım cüzdanları Web”de de kullanılabilir. Fakat bu durumda pek de güvenli değillerdir. Bunun dışında özel anahtarların yerel cihazda depolanmış olması durumunda yazılım cüzdanları telefona veya bilgisayara yüklenmiş şekilde de gelebilirler.

Tabi ki bahsedilen bu cihazların internete bağlı olması durumunda güvenilirlikleri azalır. Bu nedenle eğer yazılım cüzdanları kullanılıyor ise düzenli olarak yedekleme yapılmalıdır. Aksi takdirde Web tarayıcınızda veya sabit diskinizde bir sorun oluşması durumunda cüzdanınızın özel anahtarlarını kaybedebilir ve bunun sonucunda maddi kayıplar yaşayabilirsiniz. Genel olarak 3 farklı yazılım cüzdanı mevcuttur.

    1. Web Tabanlı Cüzdanlar

Bir web cüzdanı, tarayıcı tabanlı bir cüzdan olması dışında diğer kripto para birimi cüzdanlarından çok farklı değildir. Diğer cüzdanlar gibi kripto para saklamanıza, göndermenize ve almanıza olanak tanır. MetaMask benzeri, tarayıcı uzantısı olarak çalışan, ETH işlemleri yapılabilen web tabanlı cüzdanlardır. Bu cüzdanlar kullanıcıların merkezi olmayan uygulamalar ve finans protokolleri (DeFi) ile etkileşime girmelerini sağlar. Bununla birlikte, bu cüzdanlar bulut tabanlıdır ve bu da onu diğer cüzdanlardan önemli ölçüde daha güvenli hale getirir.

    2. Masaüstü Cüzdanları

Masaüstü cüzdanlar, kripto kullanıcılarının özel anahtarlarını bir bilgisayar sabit diskinde yönetmelerine ve güvenli bir şekilde saklamalarını sağlamak için tasarlanmış yazılım uygulamalarıdır. Bilgisayarlarından sık sık kripto ödemeleri gönderen veya alan herkes için uygun bir seçenek olarak karşımıza çıkarlar. Her zaman çevrimiçi olan web veya exchange cüzdanlarının aksine, masaüstü cüzdanlar yalnızca işlemleri tamamlamak için “gerektiğinde” internete bağlanır. Çoğu zaman “non-custodial” (gözetimsiz) olarak çalışırlar, bu da özel anahtarlarını koruma sorumluluğunu tamamen cüzdan sahibine verir.

    3. Mobil Cüzdanlar

Kullanıcılara akıllı telefonlarından bir QR kodu okutmaları vasıtasıyla kripto para depolama, alma veya gönderme gibi işlemleri yapma imkani sağlayan ve halihazırda mevcut bir cüzdanın özel anahtarlarını uygulamaya süpürmesine olanak sağlayan Blockchain.com benzeri cüzdanlardır.

• Kağıt Cüzdanlar

Kağıt cüzdanlar aslında temel olarak çok basit bir mantık üzerinde çalışır: Kağıt cüzdan üzerinde private ve public anahtarlarınızın yazılı olduğu bir kağıt parçasıdır. Anahtarlarınızı yazdırmak istediğiniz zaman bunlar genellikle ağınızdan ve dijital cüzdanınızdan kaldırılır. Üzerinde sakladığınız kağıdı fiziksel olarak almadıkça hiç kimse kağıt cüzdanınızı hackleyemez veya anahtarlarınızı alamaz. Ama tabi ki bu yöntem yüksek bir kullanıcı hatası riskini de beraberinde getirmesi sebebiyle diğer kripto cüzdan türlerinin kullanılması tavsiye edilir.

Sonuç olarak kripto cüzdanının ne olduğundan ve birçok kripto cüzdan türünden bahsetmiş olduk. Fark edileceği üzere aslında bu cüzdanların hepsi benzer amaçlara hizmet etmek için varlar.Ancak hangi kripto cüzdanın seçilmesi gerektiği aşamasına gelindiğinde burada kullanıcın ihtiyaçları ön plana çıkıyor. Yazılım cüzdanları size daha fazla kolaylık sağlarken, donanım cüzdanları güvenlik ihtiyacınızı daha fazla giderebilir. Bu nedenle hangi cüzdanı kullanacağınıza karar vermeden önce önceliklerinizi ve ihtiyaçlarınızı belirlemeniz çok faydalı olacaktır.

Kaynak:

• Coinbase
• Insider

“Coinbase, Grayscale’in Davasını Destekliyor” başlıklı haberimizi okumak için buraya tıklayabilirsiniz.

.